12.
|
Ocena warunków hydrologicznych w wybranych
zlewniach leśnych
Edward Pierzgalski, Andrzej Stolarek, Jan
Tyszka
Prowadzone od wielu lat w Instytucie
Badawczym Leśnictwa badania hydrologiczne w
leśnych zlewniach mają na celu zebranie
informacji o zasobach wodnych w lasach i
trendach ich zmian. Jest to szczególnie
istotne w okresie zmieniających się warunków
klimatycznych. Analiza wyników umożliwia
określenie niezbędnych działań
ograniczających negatywne skutki tych zmian,
zwłaszcza w aspekcie ekstremalnych zjawisk
hydrologicznych.
Poniżej przedstawiono wyniki pomiarów opadu,
odpływu i stanu wód gruntowych prowadzonych
w roku hydrologicznym 2015 (od 1.11.2014 do
30.10.2015) w czterech małych zlewniach
leśnych charakteryzujących wybrane kompleksy
leśne. Zlewnie reprezentują typowe warunki
fizjograficzne i leśne dla siedlisk
nizinnych, wyżynnych i górskich. W badanych
rzekach utrzymuje się nieprzerwany w ciągu
roku przepływ wody. Na podstawie ciągłej
rejestracji stanów wody w przekroju
hydrometrycznym oraz kilkukrotnych w ciągu
roku pomiarach przepływu obliczany jest
odpływ wody ze zlewni. Stan uwilgotnienia
siedlisk jest charakteryzowany za pomocą
pomiarów głębokości zalegania wód
gruntowych. Wyniki uzyskane w 2015 r.
porównano ze średnimi wartościami z okresów
wieloletnich.
![](image/image024.jpg) |
Rys. 24. Miesięczne
wartości opadu (P) i odpływu (H) w
zlewniach badawczych w 2015 r. na tle
średnich 5-letnich |
Zgromadzone wyniki badań dotyczą zlewni
następujących rzek:
- |
Lebiedzianka (Puszcza
Augustowska, Kraina Mazursko-Podlaska) –
zlewnia o powierzchni 57,2 km2,
średnia rzędna terenu równa 126 m n.p.m,
lesistość wynosi 84,2%, dominują
siedliska boru świeżego, olsu
jesionowego i boru mieszanego wilgotnego
(drzewostany sosnowe z dużym udziałem
olszy, brzozy i świerka), |
- |
Turka (Puszcza Biała, Kraina
Mazowiecko-Podlaska) – zlewnia o
powierzchni 24,9 km2, średnia
rzędna terenu równa 110 m n.p.m,
lesistość wynosi 77%, dominują siedliska
boru mieszanego świeżego i boru świeżego
(drzewostany sosnowe z niewielkim
udziałem drzewostanów liściastych i
domieszką świerka), |
- |
Czartusowa (Lasy Janowskie,
Kraina Małopolska) – zlewnia o
powierzchni 12,9 km2, średnia
rzędna terenu równa 203 m n.p.m,
lesistość wynosi 93%, dominują siedliska
lasu mieszanego wilgotnego i boru
mieszanego wilgotnego (drzewostany
sosnowe z domieszką jodły i olszy), |
- |
Czerniawka (Lasy Karkonoskie,
Kraina Sudecka) – zlewnia o powierzchni
0,93 km2, średnia rzędna
terenu równa 876 m n.p.m, lesistość
wynosi 97,6%, na siedliskach boru
mieszanego górskiego i boru górskiego
występuje starodrzew świerkowy. |
Wyniki pomiarów hydrometeorologicznych
Opad atmosferyczny
Rok 2015 charakteryzował się niskimi opadami w
porównaniu do występujących w ostatnich 15
latach. Według podziału Kaczorowskiej półrocze
letnie (V-X) można zakwalifikować jako suche (Czartusowa),
bardzo suche (Turka) oraz skrajnie suche
Lebiedzianka, Czerniawka). W półroczu zimowym we
wszystkich badanych zlewniach zanotowano
niewielkie opady śnieżne. Okresy niemal
bezopadowe przypadały:
- |
w Puszczy Augustowskiej na
marzec-kwiecień i miesiące letnie, |
- |
w Puszcz Białej i Lasach Janowskich na
luty-kwiecień i sierpień-październik, |
- |
w Lasach Karkonoskich na luty-kwiecień i
sierpień-wrzesień. |
Najbardziej suche pięciolecie 2011-2015
zanotowano w rejonie Puszczy Augustowskiej.
Odpływ rzeczny
Niższe od średnich wieloletnich opady,
relatywnie wysoka temperatura powietrza oraz
związane z nią wyższe parowanie terenowe
spowodowały wystąpienie w 2015 r. suszy
hydrologicznej, której wskaźnikiem był niższy
odpływ zarówno roczny, jak i półroczny we
wszystkich zlewniach w porównaniu do wartości
średnich z lat 2011-2015 i z okresów
wieloletnich (Rys. 24).
Po okresie podwyższonych odpływów pozimowych
przypadających w zlewniach nizinnych na miesiące
II-IV, a w Czerniawce na III-V, przez niemal
cały okres półrocza letniego odpływy miesięczne
były wyraźnie niższe od ich średnich wartości z
pięciolecia 2011-2015. Szczególnie niewielkie
odpływy minimalne wystąpiły latem i jesienią w
zlewniach o dużej wilgotności siedlisk rzek
Lebiedzianka i Czartusowa. Wyjątkiem był wysoki
odpływ w maju w zlewni Lebiedzianki, jako efekt
ponad normalnych opadów wiosennych. Na Turce i
Czerniawce odpływy roczne były tylko niewiele
niższe od średnich wieloletnich.
Wody gruntowe
Najważniejsze z punktu widzenia zaspokojenia
potrzeb wodnych drzewostanów, oprócz wielkości i
regularności występowania opadu, na siedliskach
wilgotnych, bagiennych, łęgowych oraz mieszanych
świeżych jest średnia głębokość zalegania wód
gruntowych pod powierzchnią terenu oraz ich
dynamika, zwłaszcza w fazach rozwoju wegetacji.
Wszystkie pomiary z 2015 r. wskazują na niższy,
w granicach 9-30 cm, poziom zalegania wód
gruntowych w stosunku do średnich 5-letnich,
przy czym wielkość obniżenia stanu wody w końcu
sezonu wegetacyjnego sięgała powyżej 30 cm.
Analiza zmian parametrów hydrologicznych w
dłuższych okresach obserwacyjnych wskazuje na
występowanie trendu zmniejszania się
dyspozycyjnych zasobów wodnych w badanych
kompleksach leśnych i pogarszanie się relacji
pomiędzy opadem atmosferycznym a odpływem
rzecznym.
|