Kwasowość hydrolityczna gleb opisuje potencjalną kwasowość gleby i jest związana z jonami wodoru (H+) i glinu (Al3+) kompleksu sorpcyjnego i roztworu glebowego. Parametr ten stanowi miarę wysycenia kompleksu sorpcyjnego gleb wodorem charakteryzując całkowitą kwasowość gleby. Praktyczne zastosowanie parametru kwasowości hydrolitycznej polega na określeniu na jej podstawie dawki tlenku wapnia (CaO) w t/ha, niezbędnej do neutralizacji całej kwasowości. W obliczeniach potrzeb wapnowania (w tonach CaO na ha), kwasowość wyrażoną w cmol(+) kg-1, mnoży się przez współczynnik przeliczeniowy 0,84.
W 2025 r. przeciętne wartości kwasowości hydrolitycznej kształtowały się na podobnym poziomie jak w latach 1995 – 2005. Wartości kwasowości hydrolitycznej występowały w zakresie od 0,51 do 6,75, a średni poziom wynosił 2,65 cmol (+) kg-1. Jest to spadek zarówno najwyższych, jak i przeciętnych wartości w porównaniu do 2015 r., kiedy zanotowano najmniej korzystne wyniki.
Kwasowość wymienna i glin wymienny określają kwasowość związaną z jonami tych pierwiastków znajdującymi się w roztworze glebowym oraz jonami wymiennie zasorbowanymi w kompleksie sorpcyjnym, który mogą zostać łatwo uaktywnione. Średnie wartości kwasowości wymiennej były w 2025 r. niższe niż w latach 1995 – 2015, co jest korzystną obserwacją, powiązaną z trendami obserwowanymi dla odczynu gleb.
Kompleks sorpcyjny gleby jest wysycony zarówno kationami o charakterze zasadowym (Ca2+, Mg2+, K+, Na+) oraz charakterze kwaśnym (H+ i Al3+). Obecność kationów zasadowych, w tym szczególnie dwuwartościowych kationów zasadowych (wapń, magnez) w kompleksie sorpcyjnym wpływa korzystnie na strukturę gleby oraz stanowi pulę składników pokarmowych, które mogą zostać pobrane przez rośliny po ich przejściu do roztworu glebowego. W 2025 r. zaobserwowano wyższą zawartość wymiennego Ca niż w poprzednich latach, a w przypadku pozostałych zasadowych kationów takiego wzrostu nie odnotowano. Analizując sumę kationów zasadowych w obecnej edycji Monitoringu nastąpił przyrost średniej zawartości kationów do 12,2 cmol(+) kg-1.
Pojemność sorpcyjna ma podstawowe znaczenie dla możliwości zatrzymywania w wierzchniej warstwie gleby składników z nawozów. Jest to również parametr decydujący o stopniu unieszkodliwiania zanieczyszczeń, takich jak metale śladowe w glebie. Wielkość pojemności sorpcyjnej gleby zależy od jej składu mechanicznego i zawartości próchnicy, jest zatem wartością dość stałą i nie należy spodziewać się dużych zmian tego parametru na przestrzeni lat. W 2025 r. zaobserwowano natomiast korzystne zmiany wskaźnika wysycenia pojemności sorpcyjnej zasadami, którego przeciętna wartość wyniosła 68,6%, co stanowiło powrót do poziomu średnich wartości notowanych w latach 2000 – 2005.
| Właściwości sorpcyjne gleby | Jednostka | Wartość | Rok | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| - | 1995 | 2000 | 2005 | 2010 | 2015 | 2020 | 2025 | ||
| Kwasowość hydrolityczna (Hh) | cmol(+)*kg-1 | minimum | 0,52 | 0,38 | 0,53 | 0,53 | 0,45 | <0,75 | 0,51 |
| maximum | 7,8 | 8,05 | 8,47 | 10,2 | 8,48 | 8 | 6,75 | ||
| średnia | 2,78 | 2,62 | 2,57 | 2,81 | 2,96 | 2,61 | 2,65 | ||
| mediana | 2,77 | 2,53 | 2,4 | 2,78 | 2,78 | 2,4 | 2,42 | ||
| Kwasowośc wymienna (Hw) | cmol(+)*kg-1 | minimum | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | <0,05 | 0,02 |
| maximum | 3,22 | 3,36 | 3,62 | 3,2 | 3,01 | 13,9 | 4,05 | ||
| średnia | 0,35 | 0,29 | 0,24 | 0,33 | 0,46 | 0,38 | 0,29 | ||
| mediana | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,16 | 0,33 | 0,11 | 0,09 | ||
| Glin wymienny "Al" | cmol(+)*kg-1 | minimum | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | <0,002 | <0,01 |
| maximum | 2,83 | 3,01 | 3,25 | 2,92 | 2,61 | 0,88 | 3,66 | ||
| średnia | 0,26 | 0,21 | 0,17 | 0,23 | 0,29 | 0,04 | 0,21 | ||
| mediana | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,04 | 0,14 | 0,01 | 0,01 | ||
| Wapń wymianny (Ca2+) | cmol(+)*kg-1 | minimum | 0,37 | 0,5 | 0,39 | 0,19 | 0,05 | <0,50 | <0,11 |
| maximum | 48,9 | 50,15 | 50,34 | 31,44 | 30,49 | 44,8 | 170,91 | ||
| średnia | 6,62 | 6,75 | 6,99 | 5,92 | 4,99 | 7,69 | 10,99 | ||
| mediana | 4,68 | 4,99 | 4,84 | 4,21 | 3,32 | 5,6 | 5,78 | ||
| Magnez wymienny (Mg2+) | cmol(+)*kg-1 | minimum | 0,08 | 0,06 | 0,04 | 0,04 | 0,0 | 0,07 | <0,05 |
| maximum | 4,67 | 4,37 | 3,83 | 5,14 | 9,05 | 4,23 | 6,77 | ||
| średnia | 0,75 | 0,76 | 0,8 | 0,88 | 0,43 | 0,92 | 0,86 | ||
| mediana | 0,52 | 0,6 | 0,59 | 0,53 | 0,29 | 0,67 | 0,64 | ||
| Sód wymienny (Na+) | cmol(+)*kg-1 | minimum | 0,02 | 0,03 | 0,01 | 0,02 | 0,01 | <0,10 | <0,05 |
| maximum | 0,39 | 0,41 | 0,23 | 0,42 | 0,51 | 0,46 | 0,53 | ||
| średnia | 0,08 | 0,08 | 0,05 | 0,09 | 0,05 | 0,06 | 0,07 | ||
| mediana | 0,06 | 0,06 | 0,03 | 0,08 | 0,04 | 0,05 | 0,06 | ||
| Potas wymienny (K+) | cmol(+)*kg-1 | minimum | 0,07 | 0,08 | 0,05 | 0,05 | 0,04 | <0,05 | 0,02 |
| maximum | 1,77 | 2,2 | 1,72 | 2,22 | 17,08 | 2,28 | 1,35 | ||
| średnia | 0,43 | 0,42 | 0,42 | 0,47 | 1,03 | 0,43 | 0,32 | ||
| mediana | 0,37 | 0,36 | 0,36 | 0,37 | 0,56 | 0,36 | 0,27 | ||
| Suma kationów wymiennych (S) | cmol(+)*kg-1 | minimum | 0,64 | 0,72 | 0,51 | 0,31 | 0,13 | 0,13 | 0,41 |
| maximum | 10,0 | 10,0 | 10,0 | 10,0 | 48,76 | 49,15 | 172,42 | ||
| średnia | 7,87 | 8,01 | 8,25 | 7,37 | 6,51 | 9,05 | 12,24 | ||
| mediana | 5,78 | 5,96 | 6,03 | 5,41 | 4,43 | 7,15 | 7,09 | ||
| Pojemność sorpcyjna gleby (T) | cmol(+)*kg-1 | minimum | 3,39 | 3,24 | 3,42 | 3,76 | 3,18 | 3 | 2,6 |
| maximum | 54,98 | 56,52 | 56,26 | 39,96 | 50,34 | 50,8 | 173,04 | ||
| średnia | 10,65 | 10,63 | 10,83 | 10,19 | 9,47 | 14,94 | 14,89 | ||
| mediana | 8,57 | 8,63 | 8,84 | 8,47 | 7,69 | 11,35 | 9,97 | ||
| Wysycenie kompleksu sorpcyjnego kationami zasadowymi (V) | % | minimum | 13,65 | 13,98 | 9,88 | 7,38 | 3,76 | 1,38 | 7,90 |
| maximum | 98,7 | 99,07 | 98,46 | 97,21 | 97,87 | 96,94 | 99,64 | ||
| średnia | 65,08 | 67,0 | 67,73 | 63,71 | 59,38 | 58,62 | 68,63 | ||
| mediana | 70,24 | 70,99 | 71,02 | 65,14 | 61,69 | 60,71 | 73,03 |