Metodyka badań

Punkty pomiarowe

Monitoring chemizmu gleb ornych Polski wykorzystuje sieć 216 punktów pomiarowych zlokalizowanych na gruntach rolnych całego kraju. Reprezentują one użytki rolnicze o różnym stopniu intensyfikacji produkcji rolnej znajdujące się w obszarach oddziaływania rolniczej i pozarolniczej działalności człowieka. Punkty monitoringowe odzwierciedlają zróżnicowanie warunków glebowych kraju pod względem typów i tekstury gleb.

Punkty pomiarowe posiadają stałe współrzędne geograficzne, każdorazowo określane za pomocą urządzeń GPS, co zapewnia precyzyjne pobieranie próbek glebowych w kolejnych edycjach monitoringu, a ponadto pełną dokumentację opisową i fotograficzną. Rozmieszczenie punktów badawczych na terenie kraju nie uległo zasadniczym zmianom od 1995 r. Zmiany położenia dokonane w niektórych punktach pomiarowych wynikały ze zmian użytkowania ziemi, głównie ekspansji zabudowy i sieci komunikacyjnej, zalesień lub pojawienia się nadmiernego zakrzaczenia. Przy zmianie położenia punktów kierowano się zasadą, że nowa lokalizacja musi reprezentować użytek rolny oraz zbliżoną teksturę gleby oraz znajdować się w możliwie najmniejszej odległości od punktu wyjściowego.

Ze względu na zmiany sposobu użytkowania terenu lub brak dostępu do punktów, w 2025 r. w przypadku 18 punktów (nr 35, 83, 123, 147, 155, 157, 177, 209, 243, 247, 303, 353, 361, 369, 375, 405, 435 oraz 439) realizacja badań wymagała przesunięcia lokalizacji pobrania próbki glebowej w stosunku do położenia w poprzednich edycjach badań.

Rozmieszczenie 216 punktów pomiarowych
Rozmieszczenie 216 punktów pomiarowych

Metodyka pobierania próbek i badania laboratoryjne

W każdym punkcie pomiarowym z kwadratu o powierzchni 100 m2 pobierano 20 próbek indywidualnych, które po zmieszaniu stanowiły próbkę zbiorczą. Próbki pobierano za pomocą stalowej sondy glebowej z głębokości 0-20 cm.

Naukowiec w rękawiczkach analizuje płyn

W materiale glebowym oznaczono szeroki zakres parametrów, w tym:

  • skład granulometryczny – metodą dyfrakcji laserowej,
  • zawartość substancji organicznej i węgla metodą Tiurina,
  • węglany – metodą Scheiblera,
  • odczyn w zawiesinie 1M KCl oraz w zawiesinie H2O – metodą potencjometryczną ,
  • kwasowość hydrolityczna – metodą Kappena,
  • kwasowość wymienna – metodą Daikuhary,
  • glin wymienny – metodą Sokołowa,
  • fosfor i potas przyswajalny – metodą Egnera-Riehma,
  • magnez przyswajalny – metodą Schachtschabela,
  • siarka przyswajalna – metodą Ensmingera,
  • azot ogólny – zmodyfikowaną metodą Kjeldahla,
  • stosunek C:N – z podzielenia ilości węgla organicznego przez zawartość azotu ogólnego,
  • wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne – po ekstrakcji metodą chromatografii gazowej z detekcją za pomocą spektrometrii mas,
  • radioaktywność – metodą spektrometrii promieniowania gamma;
  • przewodnictwo elektryczne właściwe i zasolenie – konduktometrycznie w ekstrakcie wodnym,
  • kationy wymienne o charakterze zasadowym: Ca, Mg, K i Na, metodą emisyjnej spektrometrii atomowej i ich suma,
  • pojemność sorpcyjna gleby – suma kationów zasadowych i kwasowości hydrolitycznej,
  • wysycenie kompleksu sorpcyjnego kationami zasadowymi – iloraz sumy zawartości kationów o charakterze zasadowym i pojemności sorpcyjnej gleby,
  • całkowita zawartość fosforu – po mineralizacji gleby w wodzie królewskiej metodą spektrometrii mas w plazmie wzbudzonej indukcyjnie (ICP-MS),
  • całkowita zawartość siarki – po mineralizacji gleby w wodzie królewskiej metodą spektroskopii emisyjnej z plazmą wzbudzoną indukcyjnie (ICP-OES),
  • zawartość sodu, potasu, magnezu, wapnia, żelaza, manganu, glinu, miedzi, niklu, chromu, cynku, wanadu, kadmu, kobaltu, ołowiu, baru, berylu, lantanu, litu, strontu, molibdenu i cyny – metodą spektrometrii mas w plazmie wzbudzonej indukcyjnie (ICP-MS) po mineralizacji gleby wodą królewską,
  • zawartość rtęci – metodą termicznego rozkładu, amalgamacji i detekcji techniką absorpcyjnej spektrometrii,
  • zawartość azotu mineralnego (amonowego i azotanowego) – metodą ciągłej analizy przepływowej z detekcją spektrofotometryczną na analizatorze przepływowym po ekstrakcji za pomocą 1% roztworu K2SO4.
WordPress Table