Zawartość pierwiastków śladowych w glebie jest kształtowana przez czynniki naturalne i antropogeniczne. Do czynników naturalnych należą skład mineralogiczny skały macierzystej oraz przebieg procesów glebotwórczych. Spośród czynników antropogenicznych największy udział w zanieczyszczeniu gleb metalami mają emisje przemysłowe, związane głównie z przemysłem górniczym i hutniczym oraz niewłaściwą gospodarką odpadami przemysłowymi. Pierwiastki śladowe są naturalnymi składnikami środowiska glebowego. Zdecydowana większość pierwiastków śladowych jest niezbędna dla funkcjonowania roślin oraz organizmów ludzi i zwierząt. Jedynie pierwiastki takie jak kadm, ołów, arsen i rtęć nie pełnią żadnych funkcji fizjologicznych lub taka rola nie została jak dotychczas naukowo wykazana. Pierwiastki śladowe w nadmiernych stężeniach mogą oddziaływać toksycznie a stopień toksyczności zależy od pierwiastka i poziomu zanieczyszczenia oraz innych właściwości gleb.
Zawartości metali śladowych zostały ocenione w oparciu o Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi (Dz.U. 2016 poz. 1395), oraz wytycznych IUNG z 1993r, określających klasy zanieczyszczenia gleby. Obie metody oceny wprowadzają pewne elementy analizy ryzyka związanego z obecnością pierwiastków śladowych w glebie, a zawartości graniczne są zależne od właściwości gleby kształtujących biodostępność pierwiastków.
W 2025 r. w przypadku zaledwie 4 profili odnotowano przekroczenia zawartości dopuszczalnych określonych w Rozporządzeniu, przy czym w 2 przypadkach zanieczyszczenie miało kompleksowy charakter (więcej niż jeden pierwiastek). Oznacza to, że 212 profili (98,1%) należy uznać za nie zanieczyszczone pierwiastkami śladowymi. Przekroczenia zawartości kadmu, cynku i baru stwierdzono w 2 punktach a ołowiu w jednym.
Wytyczne IUNG dotyczą pięciu pierwiastków: cynku, kadmu, ołowiu, niklu i miedzi w glebie. Na podstawie zawartości metali i właściwości gleb określane są stopnie zanieczyszczenia w 6-stopniowej skali. W 2025r. w 5 punktach gleby zostały uznane jako zanieczyszczone (stopnie II – V). Pozostałe punkty zakwalifikowano do 0 (zawartość naturalna) i I (zawartość lekko podwyższona) stopnia zanieczyszczenia, w obrębie których gleby traktowane są jako nie zanieczyszczone i mogą być wykorzystywane do produkcji rolniczej bez żadnych ograniczeń. Ponadto, na podstawie analizy danych z wszystkich edycji Monitoringu nie zaobserwowano wzrostu zawartości żadnego z analizowanych metali śladowych.
| Całkowita zawartość pierwiastków śladowych | Jednostka | Wartość | Rok | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| - | 1995 | 2000 | 2005 | 2010 | 2015 | 2020 | 2025 | ||
| Mangan | Mn mg*kg-1 | minimum | 30 | 28 | 29 | 21 | 15 | 15 | 26 |
| maximum | 1533 | 1510 | 1449 | 1495 | 1360 | 1486 | 1300 | ||
| średnia | 385 | 388 | 380 | 397 | 363 | 379 | 334 | ||
| mediana | 326 | 329 | 321 | 345 | 310 | 325 | 314 | ||
| Kadm | Cd mg*kg-1 | minimum | 0,07 | 0,07 | 0,04 | 0,04 | 0,02 | 0,25 | <0,1 |
| maximum | 80,91 | 90,87 | 81,16 | 57,5 | 67,98 | 59,4 | 62,35 | ||
| średnia | 0,73 | 0,78 | 0,69 | 0,56 | 0,59 | 0,65 | 0,55 | ||
| mediana | 0,24 | 0,24 | 0,21 | 0,17 | 0,15 | 0,25 | 0,15 | ||
| Miedź | Cu mg*kg-1 | minimum | 1,0 | 1,3 | 1,2 | 1,5 | 1,2 | 1 | <0,8 |
| maximum | 215,0 | 208,3 | 196,5 | 271,7 | 320,1 | 265 | 90 | ||
| średnia | 9,9 | 10,0 | 9,9 | 10,1 | 10,3 | 9,29 | 7,89 | ||
| mediana | 6,2 | 6,3 | 6,4 | 6,4 | 6,2 | 5,41 | 5,43 | ||
| Chrom | Cr mg*kg-1 | minimum | 2,0 | 2,7 | 2,1 | 2,4 | 2,4 | 2,26 | 2,12 |
| maximum | 44,0 | 42,0 | 45,5 | 46,8 | 49,1 | 63,4 | 45,51 | ||
| średnia | 11,2 | 11,4 | 11,2 | 10,4 | 11,0 | 12,5 | 10,9 | ||
| mediana | 9,5 | 9,7 | 9,3 | 8,5 | 8,7 | 10,25 | 9,3 | ||
| Nikiel | Ni mg*kg-1 | minimum | 1,2 | 1,0 | 1,7 | 1,3 | 1,0 | <2,00 | 1,1 |
| maximum | 71,0 | 82,3 | 83,8 | 70,8 | 71,1 | 74,7 | 63,9 | ||
| średnia | 9,4 | 9,4 | 9,5 | 9,5 | 9,8 | 9,74 | 9,3 | ||
| mediana | 6,5 | 6,2 | 6,4 | 6,8 | 6,1 | 6,38 | 6,1 | ||
| Ołów | Pb mg*kg-1 | minimum | 3,9 | 4,3 | 2,8 | 5,6 | 4,5 | 3,71 | 4,8 |
| maximum | 1050 | 1073 | 1033 | 965 | 856 | 2100 | 926 | ||
| średnia | 23,3 | 23,6 | 24,0 | 25,0 | 22,5 | 28,54 | 24,4 | ||
| mediana | 12,4 | 12,9 | 13,0 | 13,8 | 11,8 | 12,7 | 14,0 | ||
| Cynk | Zn mg*kg-1 | minimum | 7,8 | 7,7 | 7,7 | 10,3 | 5,9 | 2,5 | 5,3 |
| maximum | 4916 | 5012 | 5957 | 5805 | 6668 | 4610 | 4906 | ||
| średnia | 65,8 | 68,0 | 72,0 | 79,8 | 78,8 | 62,43 | 62,7 | ||
| mediana | 33,3 | 35,0 | 33,1 | 36,5 | 32,0 | 30,75 | 29 | ||
| Kobalt | Co mg*kg-1 | minimum | 0,45 | 0,61 | 0,4 | 0,42 | 0,31 | <1,00 | 0,42 |
| maximum | 19,87 | 18,11 | 20,18 | 16,93 | 15,14 | 20 | 13,05 | ||
| średnia | 3,23 | 3,44 | 3,6 | 3,91 | 3,93 | 4,04 | 3,14 | ||
| mediana | 2,54 | 2,86 | 2,88 | 3,12 | 3,0 | 3,31 | 2,69 | ||
| Wanad | V mg*kg-1 | minimum | 3,5 | 3,3 | 4,3 | 2,9 | 3,0 | 2,48 | 2,8 |
| maximum | 95,0 | 93,3 | 87,7 | 48,3 | 41,5 | 61,8 | 46,9 | ||
| średnia | 22,0 | 22,8 | 21,6 | 13,8 | 14,3 | 15,61 | 14,3 | ||
| mediana | 18,0 | 18,3 | 17,8 | 11,5 | 11,6 | 13,15 | 12,3 | ||
| Lit | Li mg*kg-1 | minimum | 0,9 | 1,2 | 1,3 | 0,8 | 0,7 | 5 | 0,5 |
| maximum | 42,3 | 41,7 | 47,7 | 27,8 | 27,4 | 35,4 | 21,3 | ||
| średnia | 8,2 | 8,2 | 7,5 | 5,4 | 5,7 | 7,6 | 4,8 | ||
| mediana | 6,1 | 6,0 | 5,4 | 3,5 | 4,0 | 5,0 | 3,7 | ||
| Beryl | Be mg*kg-1 | minimum | 0,07 | 0,07 | 0,07 | 0,07 | 0,06 | 1 | 0,07 |
| maximum | 1,37 | 1,43 | 1,21 | 1,78 | 1,66 | 1 | 1,40 | ||
| średnia | 0,35 | 0,36 | 0,32 | 0,34 | 0,34 | 1 | 0,34 | ||
| mediana | 0,3 | 0,3 | 0,27 | 0,28 | 0,27 | 1 | 0,29 | ||
| Bar | Ba mg*kg-1 | minimum | 11,2 | 9,8 | 13,3 | 11,1 | 7,3 | 4,19 | 5,5 |
| maximum | 170,0 | 225,7 | 194,5 | 157,9 | 139,2 | 171 | 2113,5 | ||
| średnia | 52,2 | 52,6 | 51,4 | 47,7 | 43,9 | 48,96 | 60,9 | ||
| mediana | 44,0 | 43,2 | 42,0 | 40,5 | 37,6 | 41,85 | 40,6 | ||
| Stront | Sr mg*kg-1 | minimum | 3,0 | 2,4 | 2,3 | 1,7 | 1,3 | 5 | 1,4 |
| maximum | 560,0 | 490,0 | 517,5 | 453,4 | 510,1 | 471 | 352,8 | ||
| średnia | 15,9 | 14,9 | 14,7 | 10,5 | 10,6 | 13,59 | 9,8 | ||
| mediana | 10,2 | 9,6 | 8,8 | 6,4 | 6,6 | 5 | 6,7 | ||
| Lantan | La mg*kg-1 | minimum | 2,3 | 1,8 | 2,4 | 2,2 | 2,2 | 1,25 | 2 |
| maximum | 26,9 | 31,2 | 28,1 | 18,9 | 20,9 | 23,84 | 31,4 | ||
| średnia | 11,3 | 10,5 | 10,5 | 9,2 | 8,9 | 11,02 | 10,7 | ||
| mediana | 10,1 | 9,5 | 9,5 | 8,4 | 7,7 | 9,57 | 9,4 | ||
| Rtec | Hg mg*kg-1 | minimum | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 0,0 | 0,05 | <0,01 |
| maximum | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 0,15 | 0,24 | 0,33 | ||
| średnia | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 0,03 | 0,06 | 0,04 | ||
| mediana | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 0,02 | 0,05 | 0,03 | ||
| Arsen | As mg*kg-1 | minimum | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 0,73 | 0,5 | 0,58 |
| maximum | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 20,66 | 28,2 | 16,23 | ||
| średnia | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 3,63 | 3,98 | 3,14 | ||
| mediana | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 2,77 | 3,1 | 2,58 | ||
| Cyna | SN mg*kg-1 | minimum | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 0,13 |
| maximum | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 7,60 | ||
| średnia | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 0,66 | ||
| mediana | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 0,45 | ||
| Molibden | Mo mg*kg-1 | minimum | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | <0,08 |
| maximum | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 0,97 | ||
| średnia | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 0,24 | ||
| mediana | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | n.o. | 0,20 |