Zawartość pierwiastków przyswajalnych dla roślin

Deficyt fosforu w roślinie ogranicza rozwój i plonowanie roślin oraz jakość plonów. Tylko niewielka część całkowitego fosforu glebowego jest dostępna dla roślin. Na jego przyswajalność wpływają: odczyn gleby, zawartość związków żelaza i glinu, obecność przyswajalnego wapnia, zawartość substancji organicznej. Istotną rolę w przemianach fosforu w glebie pełnią mikroorganizmy solubilizujące fosfor. Zawartość fosforu przyswajalnego rozpatruje się również w kontekście ryzyka wymywania pierwiastka do wód gruntowych. W 2025 roku zawartość przyswajalnego fosforu mieściła się w bardzo szerokim zakresie od 1,0 do 103 mg P2O5 100 g-1, przy średniej zawartości 16,2 mg P2O5 100 g-1, która mieści się w przedziale wysokiej zasobności w fosfor. Porównanie wyników z różnych edycji Monitoringu nie wskazuje na istotne zmiany w zasobności gleb na przestrzeni 30 lat.

Potas odgrywa istotną rolę w gospodarce wodnej rośliny, bierze udział w procesie fotosyntezy i transporcie asymilatów oraz wpływa na wrażliwość roślin na stres wodny w okresach suszy. Przyswajalne formy potasu oprócz pobrania przez rośliny podlegają stratom w wyniku wymywania, szczególnie z gleb lekkich o niskiej pojemności sorpcyjnej. W 2025 r. średnia zawartość potasu przyswajalnego wynosiła 14,1 mg K2O 100 g-1. Parametr ten również charakteryzował się dużą zmiennością, o czym świadczy zakres 1,4 – 76,5 mg K2O 100 g-1. Udział gleb o niskiej i bardzo niskiej zasobności w potas jest zbliżony do 50% i wzrósł w porównaniu z okresem 2005 – 2015, czego powodem może być zmniejszenie dawek nawożenia.

Procentowy udział klas zasobności w potas przyswajalny w poszczególnych latach
Procentowy udział klas zasobności w potas przyswajalny w poszczególnych latach

Magnez ma istotne znaczenia dla funkcjonowania roślin oraz ich wartości żywieniowej dla zwierząt  i człowieka. Zawartość przyswajalnego magnezu utrzymuje się na stosunkowo stałym poziomie, biorąc pod uwagę cały zbiór punktów pomiarowych. Zawartość przyswajalnego magnezu w roku 2025 mieściła się w zakresie 0,6 – 44,2 mg Mg 100 g-1, przy przeciętnej wartości 8,26. Niską lub bardzo niską zasobność w przyswajalny magnez wykazuje 1/4 punktów pomiarowych, a ponad 50% gleb charakteryzuje się wysoką i bardzo wysoką zawartością. Na przestrzeni lat udział poszczególnych klas zasobności w magnezu nie podlegał zasadniczym zmianom.

Procentowy udział klas zasobności w magnez przyswajalny w poszczególnych latach
Procentowy udział klas zasobności w magnez przyswajalny w poszczególnych latach

Zawartość siarki przyswajalnej była w przeszłości oceniana w kontekście antropogenicznego zanieczyszczenia gleby siarką. Obecnie parametr ten jest rozpatrywany jako miara niedoborów tego pierwiastka z punktu widzenia potrzeb roślin. Badania w kolejnych edycjach potwierdzają, występowanie naturalnych poziomów siarki przyswajalnej, potwierdzających brak zanieczyszczenia gleb tym pierwiastkiem. 

Azot mineralny w glebie występuje głównie w formie  amonowej N-NH4+ i azotanowej N-NO3-, a w pewnych wypadkach częściowo także w formie azotynowej  N-NO2. Zawartość azotu mineralnego podlega znacznym zmianom w ciągu roku, zależnie od warunków atmosferycznych, intensywności pobierania przez rośliny oraz wielkości stosowanych dawek nawozów. W Monitoringu jest oznaczany od 2015 r. Zawartość azotu mineralnego w 2025 r. charakteryzowała się dużą zmiennością. Zawartości azotu azotanowego były z reguły wyższe niż amonowego. Średnia zawartość azotu amonowego wyniosła 2,57 mg kg-1 a azotu azotanowego 10,86 mg kg-1. Porównanie wyników z poprzednich lat nie wskazuje na występowanie istotnych trendów zmian zawartości.  

WordPress Table